tolishi zovuni sarnivisht?
ام مصاحبَه و مطلبِنی کٌ *(ستاره) دارن، قَرارا ایلَه تالشَه ویژَه نامَه تالشی زوونی نَه چاپ ببین، کٌ ام ناجَه ایته دوملَه دَلَکَه. دا روجی کٌ ام فرصَت پَیدا ببو و بشایَم ایلَه چاکَه ویژَه نامَه کو مطلَبون چاپ کَرده، امی را کٌ موضوعِن تالشی فرهنگی سرنوشتی را مهمینَه اَوون ام وبلاگی کو منتشر کَرَم.
ام ویژَه نامَه بونورَه مون، از و چمه برا؛ یاسر کرم زادَه هشتاد و چاهاری سالی کو نومونَه و قَرارا باهارِ تالشی کو مونتَشیر ببی.
کَفاینَه مطلبی کٌ خوندنَه، ئَه ویژَه نامَه نارنَه گَف بَه و ئَه چیی کٌ جیر دِ آ، ایلَه واتمونَ(مصاحبَه یَه) کٌ سه گلَه تالشی فرهنگی یون کو ام سه گلَه بونورَه دَفَرسی(بنیادی یَه سؤال) تالشی زوونی بارَه دَفَرسَه مونَه و ام سه عزیز حَفصَلَه نَه چَمَه جَواوی دوئَشونَه و چون هر سه تالشی ادبیاتی حوزه کا نی فعالینه اوون کو ادبییه کاره نمونه وردَمونه نیویشته اون به ترتیبی کٌ چمه دس رسینه وینَن . عزیزَه تالشِن شمَه نی اشتَن فیکر و نظری اَمَه را بینیویسَن و ام سه گلَه دفَرسی کٌ چَمَه زوونی سرنیویشت اَوون کو بَندَه، جَواو بدِیَن.
1– تالشي قوم بيدون تالشی زوون هَنی تالشه هويتش هستَه؟
2 – تالشی زوون كرا ناوود آبو ؟
3 – چ بَبی كرده كی تالشی زوون هَنی زندَه آبو ؟
tolishi milat tolishi zovunish nibu tolisha hoviatish babi?
tolishi zovun mardida?
chich bapi bikamun ki tolish zovuni marde ko oraxinam ?
Tolisha boyliyon va tolisha bovan va tolish spirishon im se gla soali javavi binvishtan im soalun hamay toloshun ku parsidamun mavatamun ama zindamun va … ama bape binivishtamun ne i kara balkam hizo kara ba shima nazarun chash kardam binvisht boyli ta dinyo bizno ama fikr kardamun ama handamun, nivishtamun ama marda nimun.im soalun se kas chama tolishi farhangiyun domi va avun ba min di tolishi zuvuni javavishun doy albat di farsi xati . aga shima ishtan nazarun binivishtan
(di latini harfun) va az bivindom shima ko bama va tolish eshgh histi va vi nivishtayun hamon eshgh ba min farmon doyda mosahibaun bi latini xat pibagardinim ki shima ni bihandan.shima ghibun tolisha shovnah.
شهرام آزموده (تالشی بین المللی یَه نشرییَه سردبیر و اَوَه گاردن)
shahram azmuda (tolishi beynolmilaliya gaziti raas)
دفرسن وجَواوِن: اسالمی تالشه واته نه
1– تالشی قوم بيدون تالشی زوون هَنی تالشه هويتش هستَه؟
امَه اَگَه تالشون هويتی بوئَرَم فَقَت تالشون زوونی كا خلاسَه(خلاصَه) بكَرَم خيلی اَمون كاريمون گچ آكَرده .
چٌمن نظرن(به نظرچمن) تالشی قومی را هر چی كی هستَه چَيی هويتَه .
تالشَه خٌله،تالشَه پرتال،تالشی نَلَه،تالشَه كَه،تالشَه خٌراك و ...گرد چمَه هويتَه .
پس اَگَم امَه اشتَن كا امون ويگِرَم و ايلَه تالشی زوونی اوميدینَه ببَم زو بَچَكستيمون .
چمَه هويتی را خيلی نوشنه يه هِستين . كی چمه زوون ينه تالشی گف ژه چمون ايلَه يه . ايلَه ترا مسل(مثل) بژَم . امَه اگَم قزوينی كا ايلَه تالشَه ژِن يا تالشَه مرد بيوينَم كی تالشَه پَرتالش دره بوبو،بيی دنرسته يی بَشامون واته كي ام ژِن يا ام مرد تالشَه . چرا كی ايی بشتن نه تالش گيری نوشنه مون كا ايله پِره . اَمَه چيی پرتالی كا سر آمُنَگنست كی اَ تالشَه . دوملَه بَشيمون بَيی نَه تالشی گَف بژمون و بَموستيمون كی اَ راس راستكه تالشَه . پس چمه زوون چمه را تنخا و آخرنه نوشنَه چمه هويتی كا نی .
وله چمه هويتی ياله نوشنه مون كاره :كی بشای بمه كامك كرده دينيا اَ سری كا نی ديير تالشی نه گف بژنم . پس تالش فقت(فقط) تالشی گف ژه نی . تالش يَنه تالشی پرتال،تالشی گَف ژه،تالشی نَلَه،تالشَه اوزون و خراك،تالشَه مزايه و ...پس چمن گفی آخر به اييا دَرَرَست كی تالشی قوم تالشَه زونی كا غيرز هنی هويتی كاش چَن گلَه دييَر نوشنَه هِسته .
2 – تالشی زوون کاره ناوود ببی یه ؟
چَن سال چيمی كا نَه يونِسكو اِلام(اعلام) كردَه كی دينيا كا شش هزار گلَه زون هسته كی تا سال 2050 ميلادی بَمون كا سه هزار گلَه بَمَردی . البتَه انتَم مستَه كی يونسكو واتَه نه اَ زونه يی بَمَردين كی چَمون گَف اژنه ای ميليان نفرِی كا كمين . پس خدا را شكر كی تالشه ای ميليانی كا وِرين . بيي كا دَيوردَه به دوم،ای چَن سالی يه كی تالشه كان اشتن آزونوسته . كان اشترا اِرج و ارزش جَم كرده . يَنه اٌشتن دَيوردَه تارخی كان خَنده و آزونوسته . اگم تالشون كاره هنته نه بشون ببی واته به ام زويی مون تالش و تالشی زون نييَمرد . وله اگم تالشه اشتن تارخی آزونوسته را،اشتن زونی غم هَرده را،اشتن فرهنگی دييه داشته را و ... را كار نِكَرون تالشی كی سَلَه تالشَنی بَمَردی و تالشون نوم و تارخ و فرهنگ بمردی . البته چَمه تالشی گَف ژه خيلی لس و فت دَبَه يَه . خيلي مشت و پاستَر دَبَه يَه . جانش يَرَه يَه . وله ام يَرَمون سری كا ببی پمات ژه كی سای آبون . پس به ام خونَی كی تالش نمرو گرد بَسی را دَگنَم .
3 – چ بَبی كرده كی تالشی زوون هَنی زندَه آبو ؟
من هيچ ماقه يی شاستَه نی قبول كرده كی تالشی مردَه يه . تا برم ايی زنده آكرم . تالشی مرده نی . زنده يه . وله يره لواَ . بسی گرد پپم . گرد بشتن هتلم بدرم تا چيی را فكری بكرم . اوّل اشتن زونی ارج و ارزشی آزونَم و به تالشون آزونم و چيی قدری بوزونَم . بيی كا ديورده به دوم بسی گرد دستون به يند بدرم كی دِ چمه زوون يره لو آنبو . برم يند نه تالشی گَف بژنم اشتن خردنون نه تالشی گف بژنم . مرا ايله گلايه چمه رفقون كا هسته كي اشته را تالش تالش بكن يا تالشی را كار درن وله اشتن خردنی نه تالشی گَف نينَژ . چرا كی بَواتين مدرسه كا چرا فارسی گف ژه چتينه بب.
خاپ اگم خردن بسی مدرسه و كه فرقی بوزونو . كی كه كا تالشی و مدرسه كا فارسی گف بژن . بيی كا غيرز مدرسه كاره شه كی تازَه چي ياد بيگِرو و... پس مرا ام گف قبول كرديين نی . امه كه كا اشتن خردنون نه تالشی گف بژمون . خردنه تالشی ياد بگتين . دوملَه ا ی سال مدرسه وختی منده يی شورو بكمون بمون نه فارسی گف ژه تا يواش يواش خردَن گوش و مزگ فارسی گف ژه نه آشنا آبو . اصلن الان تيلويزان و فيلم و زَفت(ضبط) كاره خردنون فارسی ياد دواِ .
البته ام باره كا از چن گله مقاله قدر بشام نوشته وله فيلن هنه وسه . ام بسی يند نه تالشی گف بژنم . تالشی شِر بواجَم . يَند را تالشی نامه آدَرَم . تالشی موسيقی سر كار بكرم . تالشی زونی نه كيتاب و مجله چاپ بكرم . و خيلی كارون بكرم كی تا چمه زون ينه تالشی نِمِرو . كی اوميم هسته نِمِرو
شهرام آزموده
دکتر علی عبدلی(تالشی آزونسته موسسه اوَه گاردن و تالشی تاریخی پژوهشگر).
Ductor ali abdoli (tolish azinisti instito raas va tolishi tarixi alim)
جواون و دفرسن: تالشدولا تالشی واته نه
تالشي زوون = تالشی ژيمون
س: تالشی زوون نبو،هوويتش بَبي ؟
ج: دانشمندن و مردم آزنهَ كَسن،قومی نشونشون : زوون و زَمَن و تاريخ و فرهنگی ای به ای یه واتهَ .
ام نشونَن مينهَ كا زَمَنی ای نبه آوارَگی یه،تاريخی وير آشه اٌِشتَن گِذَشتَه كا آسسته یه،
فرهنگی دس بر دوئه ژِن آبه یه. وله قومی را زوونی ياد بركرده هيچ برشه یه!
نفيت آبه یه !
دوملَينَه سِخَن ام كه تالشی قوم،تالشی ژيويه يعنه تالشی زوون . تالش تا بهَ اَ روز زندَیه كٌ زوونش مندَه ببو .
س: تالشي زوون كارَ دس بَرَش ؟
ج: هرچهِ كٌِ زمون بَگذشت تالشی زوون كارَ تالشونرا بيگونهَ آبه . امروز تالشون كا كاوَله ای تركي زووندَ،كاوله ای نی تالشی و فارسی پَشی،گفين بَژ . اِم زوونی سرنوشته سنگ وه زمونهَ كه اِشكَبه ويرَ دَگنستَه . اَگَم چَی ناری نِگرَم،اگم چَی پمونهَ جيگاين وئر آنِبون چَی گلئليسته هر روز تندتر آرَب . اَته ای روزی كه وه دير نی،دنيا چی دَرَ َتونی دگنسته سسی دَرَرَست .
س: چه پی كرده كن تالشی زوون هيچ بَنِرشو ؟
ج: ام كاری وه يال هنر بپی . اشتن آزنسته،يندنَه ای به، .
شوند روز واته،نوشته ش بپی . بسی ياله قد مون پیگته . چَمه انجومنِن،نشرياتِن،
كيتاون بسی ور آبون . اشتن حقی راديا تلويزيونی كا بسی ويگرم . هد پی تبليغ
كرده،هده واته و نوشته كه تالشی زبون و ناموس ای آبو .
هِسَ نی تالشی زوونی را دستور نی،آيين نگارش نی . هسَه نيش زوون و خط ادبی نی . برَنَ بلِكی ام . تا اِم نبه ئن هست آبون .
دكترعلی عبدلی
ام آگاردنی یه کٌ دکتر عبدلی سهراب سپهری شعر «صدای پای آب » ی کو تالشی زوونی نه کردشه و چمه زوونی ادبی یه بونیه متنون اگاردنده را نوشون ده.
ليل آمَ كَرَم آوی
ليل آم كرم آوی
كفتئري آو كارَ بئنتی بنَ سريكا باتيش
يا كن دورَ ويشَه كا پر كارَ ششته كيجَ ای
يا جيرَ آواديكا پُر كارَ آبه گولَ ای
ليل آمَ كَرَم آوی
شايد ام آو كارَ بَشی پلختَ داری بنيكا
دلي غرصَ بشورِ
شايد درويشی اشتَن خشكَ نونش آوی دلَ كا دَنواَ
قشنگَه ژنی آمهَ رباری لِو
ليل آمَكَرَم آوی
چَن برابر آبَ یه قشنگَ ديم
چِ گِوارا یه َ ام آو
چِ رِشِنهَ ام ربار
كَفواَ سری آدمون را چَدَ صفا هستهَ
خونيشون گِل گِل ببو گاين شون شت پِرَشون
من چَيون دی ويندَه نی
بی گِمون چَيون پرچينونبنيكا خدا پامالهَ یه
اواَكارِشِن آرَكرد مانگتاو گَفی فرَندي
بي گِمون پشتهَ دي كا،فوتَرين كَلَيئن
آدَمنش بَزِنستين اَلالهَ چِ ولي يهَ
بي گِمون ك اواَكا كَوَ رنگئن كَوينَ
چيزَيی بَوشكلستی دی اهالی خبرَ
چِ دی ای بسی ببو
باغ و برِش پُر ببا موسيقی نهَ
رباری سر بندی آدمئن بَفَمستينَ آوی
ليل آمَ كَرَم آوی .
دکتر فرزاد بختیاری مرکیه(تالشی شاعیر و تالشی فرهنگی ایجتمایی یه فعال)
Tolishi shoir va tolsha danish amutan hizbi namayanda)) duktor Farzad baxtiyari
دفرسن و جواون :جنوبی یه تالشی زوونی نه
چون دوکتر بختیاری تالشی شیرنه زوونی نه چمه سوالون ایله نامه را امه ادوشه چیی نامه نی ورم که نوشون ده تالشی زوون هم اورنه روزی کو نامه نیویشته کو به کار شو.
ياله خدا نومی نه
تالش برا سلام ،
اوميده واريمه تالشی قومی زومون و فرهنگی عشقی هشی،هميشه را،اٌشتن سينه آسموی كو بوش و تٌ،چمه برزه كوهون انبسته چتون شييار،بشاي سيا ديله دپاجون و تيفونون قمچی ناري پمنده و سربرزييتی اوستا،ياله زرتشتی شی،ويخونی اشتن قلم . تمبوره(تنبوره) نه،چمه خا و برائون گوشی، دا ...
لاله(پيلَّه) برا. هر چی پرمه و پراومه و روشونی خدا كوم پييه اشتن ام كار،خاسه صبه دمی بوبو ك چی ديل و دومنه كو تالشه نشرييه ی چيل ژنده آوتاوه گله پرا،بوشكلی، دتاوی،آلاو بده چمه ناجه ئون«سولونی» و سولونی ناجه ئون جانی .
و ...
* * *
كتا آكرم و سرير سی مووئرم: بندره،نار،سه گله دفرسی(سوالی) جواويم ووئرده،بما نه خيلی كتا و چی به دوم نی هشت گله تالشه شعر(هشت گله «دَديَس»يان كتا شعر) اوميده واريمه چمن فيكر و احساس و قلمی لكندگی مرا مگری، چرا ك از روكيمه و ام نقل و داستان پيل و مَفَر و فرصت تَسك و كم - (تسك و تنگ).
بما دفرسن و جواون:
1 – تالشي قوم،بی اشتن زومون(تالشی)،هنی شناسنامه و هويتش استه ؟
ج) نه،حتماً نه،بما بداره ام «نه» تلی بشكام و آچمه آكرم:
دييسه ام كنه زمينی اشتن عمری كو ويير قومون دنيا دلكه و جيبن شه وينده .
بشر دا جگای كٌ تاريخ كرا صفت دَه و امه شايم چَی پَسه رييه برده،قوم قوم،كوئه كوئه و كافله كافله ژييه(زندگيش كرده). هر قوم و كوئه و كافله ی اشترا نشونه ئون
و ويژگييونی داشتشونه و دارن كٌ اوون اليده اقوام و كوئه ئون و كافله ئون كو آوازنده شونه و آوازنن . ام نشونه ئن و داغمه ئن شان ويير به،بما چوون ديله پيله گله ئن امنينه: زومون،نژاد،دين و مذهب،وره(سرزمين)،كار و پيشه،خلا،موسيقی، دنيا دييشته(جهان بينی)و باورن،دَبِن و رَسمِن و ...
ام نشونه ئون گردی ديله كو «زومون» همه كو زورتر و انبست تره . تاثيری ك زومون هر قومی ژييه(زندگی) و چی آوازنده اليده قومون كو داشتشه و دارٌ،هرگز ديير نشونه ئون اثری نه پداشتنين نييه . اون ای گله نشان ام رازناكه پديده نه كٌ جادو پروش ده،وَراژنی(مطابقت) بكرن . زومون چاكترين،راحت ترين و ولا ترين وسيله ی به ك بشری شاته چَی كمكی نه تاريخی ام دكشيسته روخونی كو اشتن هم نوع نه آوند و آرس به(ايرتباط ايجاد بكر)،اشتن ديله تی آكر،چی مزگی كو هر چی در اومه بر كر و بوا،اشتن احساسی آچمه بساز: شعر بوا،بوخونو،بينويس و ...
نبو تصور كرده ك اگر«زومون» مبی و مبو،بشری سرنيويشتچ بی و چ بو؟
موسيقی،سينما،تيارت(آين و تئاتر)،ادبيات،مطبوعات،علم و علوم و ... همه يان زومونی ميوه و حاصلينه،يان سخت ای نه انگل گينه ينه و پشيرينه . ديل آنه بي واته ك اگر زومون مبی بشر دا هنته نا آرسيسته و اگر چيمی به دوم نی مبو،بشر مين پسی و ناقص مونو . زومون بشری ديله و مزگه،چی فيكر و انديشه يه،تمونی چی معنايه،چي وجودی سوئه يه،چی آوينه يه . بله،دقيقاً زومونی هم اهميتی خونه يه ك يكه دنيا قومون و ميلَّتون ويشتری،اول – هر نشونه ی به نار –چوون زومونی نه آزونون . البته ای سر اقوام و كافله ئن استينه ك مثلاً ممكين چوون خلا يان چوون وره(سرزمين) يان چوون نژاد و ... چوون زورترين و اصلی ترين نشونه و داغمه بوبو،بما ويرمون بوبو ك ام قومن و ... ويير نينه .
تالشی قوم نی اه ويشتری و اكثريتی كوئه . چَی زومون،چی ياله داغمه يه . البته دوز و درسته كٌ تالشی زومونی خيلی كوری كشَه و ای نه ويير ظلم به،ويرنجنييه،
يره لو به،كرا آتلسی و خفه بو،وير برشو و ...، بما ام همه نه،هنی تالشی اليده نشونه ئون وينده بو،چيمی وضع چاكتره . ام اوون گردی كو ای سر و گردن كفاتره، دييارتر(آچق تر)و انبست تره(اگر باور نكر،بنشه و خاس تالشی نژاد و موسيقی و خلا و .... دييسه،واقعاً چ وينه ؟ آيا اوون دَبرازی ك زومونی كو كفاتر بنشن ؟. ). امه نبی اشتَن وازی بديم،اگر خدا مكردون روجی آرس كٌ ام زومون بمرٌ،تالش مرٌ و چی شناسنامه هميشه را باطيل آبو و هيچ اليده هويتي ني وجودش نييه . چمه ديل بي امی نه خٌش مبو كٌ اگر ام زومون جيبن بوشو، سبا امه بايم مثلاً تركون زومونينه گف بژنم و چمه گردنه رگی بوازنم و گولاز بكرم كٌ «امه تالشييمونه» . نه،اه زومون و اه گولاز،اه روج،فقط «ده ده غور غور»(!!) و چنگيزي را به زم شو
(اَران يان تالشون واته «اِران» و آذربايجان و اردبيل و كا و كا و كا ... دييسه: عيبرت! عيبرت!) . امه وير بوبو: هر قوم و ميلَّتی هه زومونی يه كٌ ای نه گف ژن.
تالش زومون خاسه گنجه كٌ ی يه ك تالشی فرهنگی ارجمنده گنجن ويشتری چی ديل و ديله كو جگا شون كرده: ام زومون ای عمره كٌ تالشون موسيقی نه پشيره چوون باورون اشتن سينه كو دار . چوون ذوق و احساسی شومنه يه . چوون اسركی دريا و خورسته آسمون به . چوون خسته وختی يون تيجره گيريه به و چوون زمون زمستون . چوون ناجه ئون مسه شه . چوون چپه چپه را جيمندَه و چوون هرای نه هرايش كرده . اي عمره كٌ ام زومونی هوا دره چمه وره ولن پران . دارن تيته كرن
و پپوئن پر آگرن . بله،اگر اي عمره ك چمه وره سوزه دريا چمي شي و كئوئه آسموني پري شيوار هم زوموني خونه يه و هم زوموني هوا دره يه ك اهورا و اوستا بو ده ...
2- تالشی زومون كرا جيمين شو(نابود آبو) ؟
ج) واقعت امه كٌ اورو ای ور دره علم و صنعت و تكنولوژی نارشه و پبشرفت هشته شه(باعيث به) كٌ دنيا روج به روج روكتر و روكتر آبو و فاصيله ئن كتاقتر آبون و ای سر ماقه(موقع) نی اصلاً پيگرين و حذف آبون،ای ور دره نی بربختی را(متاسفانه) امه تالشن ويشتری(اكثريت)،نزونم كی و چنته و چرا بما خيلی وخت كٌ تنبلی و كم كاری و سا شه، اشتن كشی، كته هری، اشتن باور نداشته اشتن كو درمه اشتن نا آزونوسته بيگونه پرستی مرگ و سييا باوری، شته مسه گری و اشتن آو آدوئه كوهنته ويژنيسته و ويشيمونه كٌ نشايم اشتن خاس وينده و نه چمه داوره ام مين دره مندره چَمه داوره اقوام و كشورن نی ويير بدشون نا ك امَه پاويسّا ببم .
خاب،دا وختی كٌ وضع امه و انته يه چَمه زومون و هويت – آگرم(آتشم) به گر آگرم به گر – هنته خاز مرده كٌ ای كو ازگری نی پس ممونو .
3- چ بی كرده دا تالشی زومون هنی آژييه(زنده آبو) ؟
ج) دييسه،امی كٌ دنيا كرا هده روك آبو بوبو ای گله«دی» و بدز سبا هيزارون زومون و گويش و هويت و قوميت و ميليت مرن و تنخا اه اوچيره گله ئن پس مونون يان ام كٌ چمه داوره قومن و كيشورن پيشونه امه پاويسّا ببم موردی نی استينه كٌ تقريباً اورونه دنيا كو هر قوم و ميلتی – يان قومن يا ميلتن ويشتری – اوون نه دلخييَينه و ام تنخا تالشی مشكيل نييه . تالشی قومی اصلييه مشكيل اشتنه . تالشی زَمون و يره ئون ويشتری بنور بی چی وجودی كو تلفته و وينده . مسمه و مسرونه كٌ خيلی تالشن كٌ اشتن كله ورزا پوست زونون و وينی فسمه نه گف ژنن آسازن و توجيه كرن كٌ تالش و تالشی را كار كرده جگای آنرس و سبا قومن و ملتن همه آبون ايلی و... كسي نييه امون درساونه كٌ مگر اه سبا كرد و ترك و عرب و ... را نييه ؟! چیچی خونه يه ك اون گرد تلاش و تقلّا درينه اه سبا را اشتن غم بهرن و رچ آكرن،بما امه هلا هيچی به نييه بيمونه گازی پيشه خاله و اشتن مون آو آدوئه ؟ چرا امه ی كٌ اشتن آزونوسته كو دمندمونه هده چی ايطمينان و يقين دارم ك دنيا سبا بو ای گله دی ؟ بلكم تفاقی دلكه و نبه انته به اته بدز تكليف چه ؟
چٌمن نظرن امه گرد نوعی آساته و توجی ينه چَمه اشتن كو دوشته و تنبلی را . امه دا هنته واقعاً چمه هويت و زومون و قوميتی غم هرده و آژياونده را چده عرق ويكرده و كاری كرده كٌ هيزار جور فيس و ايفاده نه منديمونه چوون مرگی را فلسفه بتاشم و بواجم . آيا دا هنته اشتن باور نداشته اشتنی كشی كته هری الكييه غرور شته مس گری و سييا باوری هشته امه چمه قومی را كاری بكرم كٌ بسی بكريمون دا بدز ام نتيجه آرسم كٌ تالشی را كار كرده فايده ش نييه ؟ مسلماً و متاسفانه نه،چمه ديله كو دا ای نفر ايشته كٌ كاری بكر ده نفر ای جيولنگيستينه كٌ ای جير بوئرن و اشتن نه مطابق بسازن دا ای ويكشن دكشن بكشن چون كٌ موندآوی كو دريا را خونده جرمه د ا ای نفر شه ... بله،امه اشتن ناچوكوری و ايراد دارم و دقيقاً هم ناچوكوری نه بربختيی نه(تنبلی،كته هری،اشتنی كشی و...) باعيث بينه كٌ امه تالشن – كم وكم ايرانی ديله كو هر قومی كٌ ويشتر و پيشتر – زونوسته و نزونوسته – شرائيطی ويپچار بكرم چَمه هويتی پاويسّا كرده را . ام گفن همه امی راسنن كه امه متاسفانه كرا اينحطاطی سرجن و كلوازی كو چمه دسی نه اشتن ويرنم و سری نه رووزم جيبن شه و هيچ برشه دوآپشكييه زقاسونه سييا شوی .
خاب،اسه چ بی كرده ؟ آيا بو ام موندآوی كو پراومه و اشتن رخاونده يان نه ؟
چمن نظرن آچمه را بريس – نوام روخون چون زونوم روخون دوروئه – امه:
اگر امه«بخايم و بپييم،اشتن آزونم و باور بكرم تلاش و تقلّا دبم،يندی دسی بيگرم و اشتنی كشی ديمه بنيم»،شايم چمه هويتی غم هرده و شايم چمه خاس نجيب زومونی جيبن شه كور خاونده و ای آژياونده . ام دا هنته – چون اشتنی چاك آنزونم و باور ندارم – شاتمون نيييه چمه قومی(ايراده و پيسته) كو ايستفاده كرده . هر قومی ايراده را هده زور استه كٌ كوهون ريشه كو پوجه و چمه قوم اگر سرآلك،فيكر كرم شا زمينی دوش پرنده .
دييسه،زومونی كٌ اينه نشرييه و كيتاو چاپ بوبو،اينه شعر و مقاله بنيويسن و نقل و آين رچ آكرن،اينه فيلم بسازن،اينه اخبار بوان و مدرسه و دانشگا كو اينه درز بدن، اينه بوخونون خطبه بوان(سخنرانی بكرن) و گف بژنن و ... نمرٌ يان – كم وكم - زو نمر . امه اگر ايراده بكرم و بپييم شايم ام وضعی آرسه . دويرده روجن كٌ هيچ دويردينه و آنگردن و سبا نی هلا كسی وينده نييه و هر كسی هر چی بوا،فقط تيه گفه . چمه پيلَّه گناه امه ك هم «اورو» انديفه نگرم و ويرها نبم، هم «اورو» نوينم،هم«اورو»كاری نكرم،هم «اورو» اشتن رچ آنكرم،هم «اورو»... . هر چی استه هم «اورو» ئه .
اوميده واريمه خاسه حركتی كٌ ايرانی تالشی كو تقريباً بيست – سی سور(سال) چيمی به نار،جيدن جيدن تكش آكرده،پِرا و پرا و پرا،انبست و قائيم و ولا و وشا آبو،يكه تالشی گرد آتَنی،دا امه بشايم سربرزييتی سولونی ملگزار بسازم . دا اه روج .
بَما شعرن: « هشت گله دَديَس(كتا شعر) »
آوتاو
ويتاويسته
هيسته لاسی.
هيسته لاس
نفس كشٌ،
ديل!
* * *
نشته بغض
چٌمن
كه ديماديمی.
چيكيل ويدارم
يان
قنده تييه ی ؟
* * *
اه …
گوش آگره:
كوكو مرثييه .
هنی
زيره شو
الاشی شون
كشته!
* * *
بوره كاوی
ديلی كو،
آوينه وشتن دری يه .
كيله كارد و
سوقونی
گوشه بنه.
* * *
الاشن
گردی زرد.
«خشكه دريا» چِم
اسركي نه
فتَه.
* * *
پتخنييه
زيزا خون
وری دومنه،
سر - ايسپی
هنته يه
اشتالو تيته!
* * *
چيراتیر
ور وارٌ
داليه!
ای سفه
زَم ووئَردَمَه
دا
بوشكلير!
* * *
هميشه
ای دسش ولَه
اي دسش درا
وازی مَهَری
بی تاوه برا!
* * *
و آخر نه گف ام ك:
تاودلكی نيويشتمه . رسم الخط ام نيويشته كو ای دَس نييه .
اي سر عربی – فارسی يه واجه ئون(كليمه ئون) ايملا نی تغييرم دوئه،مثلاً
«هويت ........ هوييت». اي جگائون كو سَفم كردَه و قلمم ژنده . وختی شمه نه گفم ژنده،ضميرون و فعلون(كارون) مفرد و تاكم ووئرده و... و ممكينه سفه گله مله دری بوبو .امون(يعنی ام كتائييون و ضعفون) گردي را شمه خزمتی كو عذر خائی كرم . راستي اي سرماقه(موقع) نی واجه ئونی كوم ايستفاده كرده ك تالشی جنوبييَه گوئيشی كو كار نشون .
كتا ام كٌ شمه بی يالی خرج بده يه و مرا مگر .
[دكتر] فرزاد بختياری مركيه
(مَركه بختياری فرزاد يان تاسَينه تالش )
چالوس
هيزاروسيسد وهشتاد وچاری
- تاواسونی آخرنه مانگی- بيست ودوئيمنه روج
[ 22/6/1384]