چیرا بی آژییم؟

                                                                  

                                                                            

                                                                            

  پيمه شمه نه درد و ديل بكرم،چمن ننه زووني نه پيمه بينويسم:تالشی .

اگه ای نفر نی بوخونو از زونوم مرده نيمه . ام «از»ی ك وام چمن تالش «از» تالش«ازی» ك دا اوری مرده نييه . تالش«از»ی ك خا هنی زنده بومونو. تنخا زنده ئن نمرن،چمی آكري وينی هم جور ك مردوم زنداينه،هرن،خسن،كار كرن،خردن دينيا ورن . چوون زبون شا بمر،چوون ساز و وشتن و خلا و كَ ساته ني شا بمر. اي وخت وينی ايله قومی،ايلي ميلتی كو تنخا ايله نوم پس منده و هي كسي وير نييه ام نوم كا كو اومه. شمه بواين ايله قوم،ايله ميلتی بي ام ك اشترا زوونی بدار،فرهنگي ،زمنی بدار،هنی ايله قومَ،هنی ايله ميلتَ،شمه بواين تالشی بی تالشی زوون،بی تالشی موسيقی بی تالشی فرهنگ،هنی ايله قومَ،ايله ميلتَ ؟ ايله مثالی نه ام درد و ديلی اشكام،فرض بكرم ايله قومی زوون و فرهنگ چه روحَ و چه منده جيگا و زمن چه جسمَ،ايله قوم نی ايله اينسونی شی بی جسم و روحَ نشا زنده بومونو . اسه دييسم تالش جمه قوم چه حال و روزي كوئه چه جسم و روح حال و كار چنته يه و امه ك ايله سلولی شی ام بدني ديله كرا زندگي كرم چه روز دريمونه . ويشتر پيمه اورينه روزی تالشی لوئه بكرم ولی ناچاريمه چيمي خونه ك چمه داغ تازه آبو تالشی سق و سربرزه روزي لوئه تيكلي بينيويسم، اَ روزی ك تالش ای ياله زمنی اسّا قزوينی كو دا آذربايجان ا روزي ك يونان درِ ني كادوسي نومينه اَی شناسين ا روزی ك چه زمنی پادشا داتام به و آرتاگرس و باله روس ايرا شمشير ژنين، اروزي ك زرتشتش دنيا ورده و تالشی زوونی نه پاكی پيغومش راسنی يه به تمون دنييا، به تون اينسونن، هَلا آرسم به اوری،سه هيزار سال دويرده ويير دس و ديلباز ببی«ايسپي رو تا كورا چمه زمينَه» اشت چمی ويشتر آكری«تالش چمه وطن صد پاره آبه».

ا نوم ويلكه قواله(عهد نامه) تالشيش د تيكه آكرده، دوز صد و هفتاد و هفت سال و...  روز گذری ك تالش د پله آبه. ننه و بله يندی كو سيفا آبينه، آسارا(آستارا) د مينه آبه، لانكون(لنكران) و

ليريك وماساللی و ... ايرونی كو، اشتن وطنی كو سيفا آبينه . اموري تالش نی گيلوني اُستانی كو منده . فومن اي وَر سيفا،آسارا اي ور، هه تالشَه تييه ك ماسال و شاندرمين و رضوانشهر و هشتپر، يندينه ايله ئينا، سه پله آبه . ايله تالشي نوم پس منده و ايله هشتپر، خرده چييون ده نِئشكام .

فقط پيما بوزوني مون ام ياله اينسوني جسمي (تالشي سرزميني) حال و كار چاك نييه، اسَه چه روح حال و روزی دييسم، چه زوون و فرهنگی روزگاری . شمالی يه تالشي كو(لنكران و ليريك و ماساللي و جلال آباد و ...) شهرون كو وييری تركی لوئه كرن ولی روستائون كو هنوز تالشي وان. تنخا شهري كو مردوم تالشي لوئه كرن آذربايجانی آسارايَ. ايروني آسارا شهری كو دا هشتپری شهر مردم وييری تركی لوئه كرن. (روستائون كو هنوز تالشی نفس دار) . اساليم و پره سر و رضوانشهر و ماسال و شاندرمين دره مردم وييري تالش لوئه كرن . فومن دا رودبار شهري كو گيلكي و تالشي وان،كوهون كو تالشي. شمالي يه تالشي كو روز به روز تركي زوون تالشي زووني جا گر.جنوبي يه تالش دره ني مردم ويشتري خردني نه تالشي لوئه نكرن، خلا و تالش ساز و وشتن و تالش كَه ساته ويير جائون كو جيبن شه يا اگم شه نييه كرا شو . يندي نه دييسي تالشي روح حال و كار چه جسمي كو بهتر نييه و بي واته اگه هنته بوشو ام جسم و ام روح مرن. اَ سلولهايي ك ام بدني ديله،اَ تالش وجودِ ني ك ام قومي ديله ژيمون درينه(زندگي كرن) مرن . آدمن زنده اينه ولي چوون تالش«ازِ»ن مرن و چه جيگا فارسي يه «من» و تركي یه( بیزی) نه زندگي ايدامه دَن . اسه ايله دفرس(؟) چه ايشكال چييه ك تالشي زوون ناوود آبو، چه بو اگه ام خلقي ك ايروني شمال غربي كو ژيمون درينه تالشي لوئه مكرن و ديير زووني نَه گف بژنن ؟ چمه خلقي ديله دييسي چن گله جواو و دَديِس(نيگاه) ام دفرسي را ويني .

اي سري ام دفرسي سر فيكر نكرن و وا هر ور بوز، هه ور شون . هَموسوئه چ كر از ني چه شي . اي سري وان اسه دِ نبو خردني نه تالشي واته، چمه ديل خا ولي خردن سبا شو جامعه ديله شكست وينه .

اي سري ني ك فيكر كرن چوون كله كو چرا وش و روشون فيكر آبينه وان دينيا كرا اي آبو، مرزن كرا پيگريين،تالشي زووني پي هشته . اي سري ني وان، نه .  تالشي زوون نوايس بمر و خون دلينه تقلّا درينه ام زووني آژياونن . از سري چارمي شي فيكر كرم و تلاش كرم ام فيكري چرا نَه را بكرم . هَلا خام چمن و چمه دليلي شمه را بينيويسم . اگه اليده خلكون كو دفرسي ايشكالش چه اَ ، تالشن اشتن زووني اوي آكرن و شمه زووني نَه لوئَه بكرن وييرين وان چاكَ ني بو چون اَوِن خان اشتن زووني غم برن، اشتن زووني اَواج و اَمَسي ويير آكرن و اشتن فيكر و هويت و فرهنگ و ژيموني دينيا كو آژياونن . زوون شناسن زونون هي(هيچ) كلمه اي نبو دوز دوز آگاردن(ترجمه) كرده . هر كليمه انگشته ريه(اثر انگشتي) شي تاك و سيفايه، هر كليمه اشترا هستي اي قسمتي، فيكري اي قسمتي،فيكرياي قسمتي اشتَن كو غمش هرده .

بو چي يي نزيك به ا چي واته ولي هي وَخت نبو هه كليمه آرسه مگه هه كليمه نه، وختي اي كليمه مرده اينسوني اي دديس(ديدگا) ني اينه مر، آرسم به ام ك وختي ايله زوون مر ايله فيكر ني اينه مر . چه به دومله اي جور ژيمون و دينيا دييشته ني مر . آدم زووني نه فيكر كر، زووني نه شا اشتن عشقي نوشون بده، زوون فيكري يه ك پنجره يه . امه بسي ا دفرسي ك ديير خلكون كو دفرسيمونه، اشتن كو دفرسم، امه پيمونه چمه فيكري كه كو تالشي زووني پنجره دوسم ؟ ام دفرسي يه ك هر تالشي بي اشتن كو دفرس . از ك ايله سلوليمه تالشي بدني كو ام دفرسي جواوي وام: نه، از پيمه تالش زنده بومونو، تالشي زووني نه فيكر بكر، احساس بكر، اشتن فرهنگي چاك چييون و زيبائي يون غم بر و ديير اينسونون صَلا بژن ك تالشي كه پنجره كو دينيا دييسن . از ام پنجره كو خاسَه دينيايي وينم، از ام پنجره كو زرتشتي بهشتي وينم، ام پنجره كو خاسَه كو و دريايي وينم ك هيزارون سال چم قوم چه آواينه كو خدا دييشتشه از ام كه كو قشنگ موسيقي اي مَسم، قشنگ خلايي وينم ك پيمه ديير اينسونون آ وينم . اَ كسايي ك فيكر كرن جهاني به يني ام ك امه چمه فرهنگي بنيم و آمريكايي يا انگليسي فيكر بكرم، سَف كرن .اگر دينيا ام دديسي قوول بداريسته هيتلري نار نموني،هيچ قومي، هيچ ميلتي تلاش نكر بمر .

همه پيشونه آژين و يال آبون، همي را فرهنگن يندي هرن و وازي كو بركرن . بشريت يال كوچي كو درييه، كوچي ك چه قافيله سالار انديشه يه .

ويير قومن و ميلتن بينه ك ام كوچي كوآمندين ، آسيه ين وام چتينه را كو مردينه . تالشي قوم ك ايروجي زرتشتي دوره كو هم كوچي قافله سالار بَه الان كوچي ته ته ئون كو پاويسانه اشتن پرنجه كفا . ولي هر چي ببو تالشي هيزارون ساله قوم اشتش دا ام قرن21 وردشه كفا، اشتن جسم و روحش ورده دايا، دااطلاعاتي قرن، دا قرني ك سازمان مللش استه، دا قرني ك دموكراسي گفي همه مَسَشونَه .  شمَه نظر اسَه مرده وَختَه ؟

تالشَ برا، تالشَ خالي، اوري از و ته ايمونه ك ام مرده و منده شايم پچينم .

خداوندي قرآن مجيدي كو واته: هر ميلَتي، هر قومي سرنيويشت تغيير نكر و چاك نبو، مگر ام ك همه قوم بپييه و تلاش بكر . اَ چي ك چمن آرزويه، چمن ناجه يه، ام ك تالشي، ام ياله اينسوني روح و جسمي حال و كار هني رِچ آبو . اشتن پا سر بومونو، اشتن را بتلف و اينسوني خدمت بكر ام كوچي كو مَمِر و دوزَ راهي نه اشتن بَه خدا و پاكي براسنه . ايله تالش زنده شا ايراني را ايله انبَستَه بال(زور مَندَه بازو) ببو . امي بوزونن دا تالشي«از» مرده نييه فارسي«من» نمر . بَمّا وختي ايروني كو تالشي زوون بمر، فارسي زووني رواري سربنده ك خشك آبَه . و وييري نگذري ك فارسي ني خرد آبو . چ چاكَ آدم اوّل اشتن ننه زووني بوزونو،چه بَه پشت فارسي و انگليسي و هر پنجره ي دييري ك ببو دينيا ها كو چاك دييشته . چ بي كرده ك تالشي زمن و زومون هَني آژي ؟ بسي تيليفي پِر آكرده و كار كرده، تالشي فرهنگ وختي شا نفس بكش ك تالشي زووني نه كيتاو و شِعر و ... بينيويسم، ام زووني نه صدا و سيما بدارم . ام زووني نه مدرسه كو درز بدارم، ام زووني نه چاك موسيقي و ترانه و فيلم بسازم . امه اشتن بي بپيمونه و چمه ياله وطن ايران ني چمه دسي بيگر .

تالشي اَ پَله ك ايروني كو سيفا آبه و تالشني ك ها مندينه اشتن حقي زونون،

ايران ني اشتن تاريخي يه حقي زونو، آفتاوَني هميشه خري پشت نمونو، اما امه ك چمه وطن ايروني كو مَنديمونَه شايم راحت تر اشتن آژياونده .ايله چاكَ رايي ك شا تالشي آژياونده امه ك تالش اُستان آبو . ام حداقل چيئي يه ك تالشون حقَّ و اگم قبل از انقلاب ام حقي آرَسَه نيمو نه استه شایم آرَسه . تالش شا آسارا و نمين و عنبراني كو دا رودبار ايله اُستان آبو . امجور تالشي پيكري نيمه ترميم بو و ملحمي گينه . تالش شا صدا و سيما بدار، ياله فرهنگ و ايرشادَ ايداره اي بدار، تالش شا اشتن ديير قومون و ديير برائون آزونو .

هَه جوري ك پيشتَرَني چمه فرهنگي يون واته هر قومي ايران دره  د- سه گله اُستاني كو كرا چوون فرهنگي سر كار بو . امي كو گذشتَه مردومي اقتصاد و روزي را چاك بو و تالشي توريسم و طبيعتي غم هرده را چاكتر بو كار كرده .تالشي نماينده ئن بي مردومي ام گَفون و ناجَه ئون اَنبَست، مجلسي كو بوان و ديفا بكَرن .

اَ روزی اوميدی نه ك تالشی سس هَنی دينيا كو دَخَنی .

 

                                                  «آ- ف . تالشَ شوونَه»